Maakindustrie in 2026: groei vraagt om meer controle over de operatie

De Nederlandse industrie produceert weer meer, maar de druk op productiebedrijven neemt niet af. Personeel blijft schaars, klanten verwachten betrouwbare levertijden en planners, werkvoorbereiders en productiemanagers verwerken steeds meer informatie. Wie die informatie verspreid bewaart over spreadsheets, papier en afzonderlijke systemen, merkt dat snel in de dagelijkse operatie.

De vraag is daarom niet alleen hoeveel je kunt produceren. Minstens zo relevant is hoe voorspelbaar het werk verloopt dat vandaag, morgen en volgende week door de fabriek gaat.

In het kort

• De Nederlandse industriële productie lag in juni 2026 4,6 procent hoger dan een jaar eerder. 
• 64 procent van de Nederlandse bedrijven meldde in april 2026 een personeelstekort. 
• Binnen de industrie zette 29,1 procent vanwege personeelsschaarste meer in op automatisering. 
• Digitalisering hangt samen met een hogere productiviteit, maar software alleen lost versnipperde processen niet op. 
• Kijk vooral naar de hoeveelheid handmatig werk in planning, orderinformatie, uren, materiaal en voortgang. 

De Nederlandse industrie laat een gemengd beeld zien. De productie groeide in juni 2026 met 4,6 procent ten opzichte van een jaar eerder en het producentenvertrouwen verbeterde. Tegelijkertijd verwachten industriële bedrijven gemiddeld minder te investeren dan in 2025. Personeelsschaarste blijft daarnaast een probleem. 

Voor productiebedrijven komen die ontwikkelingen samen op de werkvloer. Meer produceren met dezelfde mensen vraagt om een planning die klopt, actuele informatie en minder correcties achteraf. Meer orders aannemen heeft weinig waarde als pas bij de nacalculatie blijkt dat een order veel meer uren heeft gekost dan verwacht.

Meestal niet door één groot probleem. Een materiaal komt later binnen, een medewerker valt uit, een klant wijzigt een order of een machine blijft langer bezet. Dat hoort deels bij produceren.

Het wordt lastiger wanneer medewerkers met verschillende informatie werken. Dat herken je bijvoorbeeld aan:

• planners die spreadsheets naast het centrale systeem bijhouden; 
• orderstatussen die telefonisch of op de werkvloer worden nagevraagd; 
• productiegegevens die eerst op papier staan en later worden ingevoerd;  
• levertijden die worden afgegeven zonder actueel zicht op capaciteit; 
• uren en materialen die pas achteraf aan orders worden gekoppeld; 
• proceskennis die vooral bij enkele ervaren medewerkers zit. 

De productie draait vaak gewoon door. Medewerkers lossen afwijkingen op en planners schuiven met orders. Daardoor wordt extra werk langzaam onderdeel van de normale werkdag. 

Digitalisering gaat niet alleen over papier vervangen door een scherm. Het gaat vooral om informatie beschikbaar maken op het moment dat iemand een beslissing neemt.

Een planner ziet bijvoorbeeld welke capaciteit beschikbaar is. Werkvoorbereiding en productie gebruiken dezelfde artikelgegevens. Uren en materialen worden tijdens het werk geregistreerd. Een productiemanager ziet welke orders achterlopen zonder eerst verschillende bestanden bij elkaar te zoeken.

Onderzoek dat in het brondocument wordt aangehaald, laat zien dat meer gedigitaliseerde bedrijfstakken gemiddeld productiever zijn dan minder gedigitaliseerde bedrijfstakken. Dat betekent niet dat meer software automatisch tot hogere productiviteit leidt. 
Een onduidelijke werkwijze blijft immers onduidelijk wanneer je deze digitaliseert. Verkeerde artikelgegevens blijven verkeerde artikelgegevens. En als verkoop, planning en productie ieder met andere informatie werken, blijft dubbel werk bestaan.

Een productiebedrijf kan een ERP-systeem, machinesoftware en andere digitale toepassingen gebruiken en toch veel handmatig werk verrichten.

De planner houdt bijvoorbeeld een spreadsheet bij omdat informatie elders ontbreekt. Machines verzamelen gegevens, maar medewerkers voeren ordervoortgang apart in. Of verkoop, inkoop en productie gebruiken systemen die niet dezelfde informatie delen.

Kijk daarom niet alleen naar welke software aanwezig is. Vraag vooral:

Welke handelingen voeren medewerkers iedere dag nog handmatig uit omdat informatie ontbreekt, te laat beschikbaar komt of op verschillende plekken staat?

Daar wordt meestal snel zichtbaar waar tijd verloren gaat.

Personeelsschaarste maakt dit extra zichtbaar. Vooral planners, werkvoorbereiders en ervaren vakmensen beschikken vaak over kennis die nergens anders volledig is vastgelegd.

Denk aan een planner die uit zijn hoofd weet welke machine een specifieke bewerking aankan, welke order voorrang heeft en waar nog ruimte in de planning zit. Zolang die medewerker aanwezig is, verloopt het proces goed. Bij vakantie, ziekte of vertrek ontstaat meteen onzekerheid.

Een paar signalen:

De planning klopt vooral dankzij de planner.
Persoonlijke ervaring vult ontbrekende informatie aan.

Je weet pas achteraf wat een order heeft opgeleverd.
Werkelijke uren en materiaalkosten komen pas bij de nacalculatie samen.

Afwijkingen lopen buiten het vaste proces om.
Spoedorders en wijzigingen worden geregeld via mail, telefoon of mondelinge afspraken.

Meer orders zorgen direct voor meer kantoorwerk.
De hoeveelheid invoer, controles en afstemming groeit mee met de productie.

Digitalisering helpt vooral wanneer zulke kennis en informatie onderdeel worden van de normale werkwijze.